ECONOMISCH BESCHOUWD
     Economisch beschouwd is het Minimalisme, Minimal Art, de meest effectieve kunststroming. Ze ontstond in de jaren zestig in de Verenigde Staten van Amerika. In Italië heet de stroming Arte Povera en in Nederland de Nul-beweging. Vertegenwoordigers van de Amerikaanse tak zijn onder andere Carl Andre, Donald Judd, Sol LeWitt, Dan Flavin en Ad Reinhardt. Tot de Arte Povera behoren: Luciano Fontana, Mario Merz, Jannis Kounellis, Giovanni Anselmo en Giuseppe Penone. De Nul-beweging bestond uit Jan Schoonhoven, Armando, Jan Henderikse en Henk Peeters.
     
     Het Minimalisme is een prelude op de onthaasting: slow art. Vaak werkt het Minimalisme met gevonden voorwerpen: veertjes, takjes, elektriciteitsdraad, kiezels, leisteen, straattegels, staal. De investeringen van Minimal Art zijn minimaal. De verkoopprijzen van de minimale werken zijn gelijk aan de prijzen van tradi... meer »

Enkele weken geleden was ik in Singapore en in Dubai. Samen met studenten en docenten van de Rietveld Academie, DOGTIME programme, bezocht ik in beide steden de Biënnale.
     
     Hoewel biënnales het tegendeel willen doen geloven, gaan ze vrijwel nooit over kunst. Biënnales behoren tot het pr-instrumentarium van steden, provincies, naties of volkeren. Biënnales zijn illustratief, 'fetisj' en worden ingezet om de organiserende partij in een gunstig daglicht te stellen. Niets nieuws onder de zon: beeldende kunst heeft altijd doelen buiten zichzelf gediend. Ze eerde goden, papen, opdrachtgevers, stelde zich in dienst van machtsbeluste families, geslachten en voorzag critici van een aura.
     
     Nooit is beeldende kunst van ons allemaal. Beeldende kunst is altijd van ‘iemand’: er is Britse kunst, Franse en Duitse kunst. Spaanse kunst. Italiaanse kunst. Er is Amerikaanse, Cubaanse, Mexicaanse, Belgische en Russische kunst. Er is Saatchi en ... meer »

Er is een periode geweest, niet eens zo lang geleden, dat ik er tabak van had. Het kon me gestolen worden: kunst. Ik bezocht nauwelijks nog galeries en tentoonstellingen, ergerde me aan besprekingen en recensies in de krant, haalde de Metropolis M niet langer uit het cellofaan en vond dat kunst steeds meer op zichzelf ging lijken, wat mij een typische vorm van inteelt leek.
     Ik wandelde met mijn hond.
     Ik maakte werken in opdracht voor de openbare ruimte. Ik onderhandelde met beleidsmakers, ambtenaren, managers, pr- en communicatiedeskundigen, projectleiders en vertegenwoordigers van de diverse bewonersgroepen. Veelal werd ik ontboden op de vergaderkamers van gemeentehuizen, lokale politiebureaus, architectenpaleizen en verzorgingstehuizen, waar ik na het eerste bakje koffie werd vernederd of bejubeld. Ik legde kilometers af. Ik ging vroeg naar bed.
     In de vrije uren schreef ik teksten, novellen en poëzie, en maakte ik aantekeningen. De intimiteit van het schrijven r... meer »

Voordat een kunstwerk in de openbare ruimte wordt gerealiseerd is het al min of meer ‘gecorrumpeerd’. Tussen opdrachtverstrekking en realisatie bevindt zich namelijk het filter van de kunstcommissie, ook wel adviesgroep of adviescommissie genoemd. De adviescommissie adviseert de opdrachtgever omdat het de opdrachtgever in de meeste gevallen ontbreekt aan expertise aangaande de kunsten. Adviescommissies bestaan daarom uit experts: beeldend kunstenaars, stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten en ambtenaren werkzaam binnen de culturele sector. De kunst- of adviescommissie selecteert het aantal kunstenaars in competitie, bepaalt het honorarium en oordeelt over de kwaliteit van het uiteindelijke voorstel, alles in overleg met de opdrachtgever c.q. subsidiënt.
     
     De opdrachtgever is verantwoordelijk voor het feit dat er een kunstwerk komt, de kunst- of adviescommissie bewaakt de kwaliteit van de kunsttoepassing in de openbare ruimte.
     Adviescommissies blijven ... meer »

Het is zondag en ik sta om elf uur in de ochtend voor de entree van de Beurs van Berlage in Amsterdam. Als eerste bezoeker betreed ik de tentoonstelling NIET NORMAAL, een tentoonstelling over afwijkend en gemanipuleerd gedrag, consensus en afwijking, over canon en uitzondering. De tentoonstelling is zorgvuldig vormgegeven, over alles is nagedacht. Ik zie er een prachtig werk van de Schotse kunstenaar Douglas Gordon.
     
     Om half een neem ik de trein naar Rotterdam Centraal waar ik een uur later arriveer. Ik fiets via Westersingel, Westzeedijk en Erasmusbrug naar De Kop van Zuid om de kunstbeurs ART ROTTERDAM te bezoeken. Het is er druk, veel mensen op leeftijd, weinig jeugd.
     
     Een kunstbeurs is een varkensstal, een willekeurige verzameling kramen, een marktplaats waar galeristen hun waar aanbieden. Een kunstbeurs is het culturele equivalent van de bio-industrie, een artistieke legbatterij, de massale ontkenning van de uniciteit van het kunstobject. Een geïmplodee... meer »

‘Een doel voor ogen hebben is slavernij,’ is een uitspraak van Friedrich Nietzsche. Toen de redactie van KAAT me uitnodigde een nieuwe column te schrijven kreeg ik als optie het volgende voorstel aangeleverd: wie bepaalt de waarde van kunst in de openbare ruimte en hoe? Ik moest onmiddellijk denken aan de onsmakelijke vraag van de PVV: wat kost een allochtoon? De PVV wil exact weten hoeveel geld allochtonen de staat kosten en hoeveel ze opbrengen.
     De vraag naar de opbrengst van iets, de economische waarde, is typisch een vraag waar de burger van wakker ligt. Het is het chagrijn van de burger dat zich moeiteloos op ‘Fremdkörper’ als allochtonen en kunst laat projecteren. Het ressentiment van de burger is lelijk en reactionair. In deze snel veranderende maatschappij is zijn positie precair, onzeker.
     
     Het precaire (‘precariteit’) waarmee met name Nicolas Bourriaud (auteur van onder andere Esthétique relationelle) de actuele ... meer »

Steden zijn het mooist als ze onder water staan. Geen auto’s, geen mensen, weinig drukte. Op de site van de Internationale Beelden Collectie zag ik nadat ik L’Homme Qui Marche van Rodin had aangeklikt een foto uit het jaar 2000: ‘Wateroverlast Westersingel’. De Westersingel trad buiten zijn oevers en vormde een brede waterlaan. Enkele beelden van de culturele as op de Westersingel (Rodin, Mastroianni, Wotruba) torenen majestueus boven het water uit.
     L’Homme Qui Marche die met zijn blote voeten ooit in het gras voor het Parkhotel stond kreeg op de culturele as een hoge sokkel. Hij leek over het water te lopen.
     
     Diverse steden hebben diverse beelden over de stad verspreid. Door ze te verzamelen, te groeperen, worden ze gemusealiseerd en winnen ze aan zichtbaarheid. Zou je de culturele as op de Westersingel overdekken dan spreek je van een extended museum. Slecht je de muren van Boijmans van Beuningen dan blijkt de ... meer »

‘Goedemorgen lijsttrekkers, bestuurders, ondernemers en kunstenaars uit de Stedendriehoek,
     
     Ik hoop dat het ontbijt zonder kleerscheuren en bloedvergieten is verlopen want er bevinden zich cultuurbarbaren onder u.
     
     In bijna alle geschreven partijprogramma’s komen kunst en cultuur ergens achterin de tekst, of in het geheel niet, aan de orde. Meestal na het hoofdstukje ‘dierenbelangen’ maar nog vóór de alinea ‘zorg’ of ‘verslaving’. Vaak worden cultuur en kunst in de partijprogramma’s in één adem genoemd met sport en recreatie, want dat schiet lekker op.
     
     De woorden ‘beeldend’ en ‘hedendaags’ van ‘hedendaagse beeldende kunst’ ben ik in geen enkel partijprogramma tegengekomen. Dat is niet zozeer schokkend, de beeldende kunst was altijd al het zorgenkindje van de politiek, maar wel en opnieuw teleurstellend.
     En hoewel het niet mijn taak... meer »

Is het talud waarop de dakloze zijn nachtverblijf bouwt openbaar of privaat? Zijn de woorden die de koningin na het incident op Koninginnedag in Apeldoorn spreekt privaat of publiek? Is het interieur van de auto van Kars T. nadat hij tegen ‘de naald’ tot stilstand is gekomen openbaar domein of privé-gebied? Als opnamen van bewakingscamera’s replica’s zijn van de openbare ruimte waarom zijn ze dan niet algemeen en voor iedereen inzichtelijk? Het is niet altijd duidelijk waar de openbare ruimte ophoudt of begint. De openbare ruimte is geen statische ruimte maar een ruimte die krimpt en uitzet. De ‘maat’ en betekenis van de openbare ruimte is variabel: de architectuur van een voetbalstadion transformeert met vijftigduizend fanatici op de banken in een psychiatrische instelling. Een onbeduidend stedelijk doorgangsgebied verandert na zinloos geweld in een betekenisvolle locatie. Behoort de maan tot de openbare ruimte? Na de eerste maanlan... meer »

De tentoonstelling van Paul McCarthy in het Gentse S.M.A.K. (oktober 2007-februari 2008) is een feest. Het is er een vrolijke bende, je krijgt zin om te ketchuppen, te spuiten, op alles en iedereen te urineren en wat al niet meer te doen. Als dit de hysterie van de consumptiemaatschappij verbeeldt, kom dan maar op met die consumptiemaatschappij.
     Losbandigheid stemt vrolijk: de roes, de droom, de slappe lach, de dronkenschap, geestverruimers en orgieën maken gelukkig.
     Toen ik voor de eerste keer La Grande Bouffe van Marco Ferreri zag had ik een soortgelijke ervaring: feesten, eten, neuken en nog eens feesten, eten en neuken. Vervolgens sterven. Waarom niet? Nietzsche schreef: ‘Redelijkheid zou afkeer en zelfmoord tot gevolg hebben. Maar nu is er een tegenmacht tegen onze redelijkheid, die ons helpt om zulke uitvloeisels uit de weg te gaan: de kunst, als goede wil tot schijn.’
     In Creativity Starts Here, het actuele speerpunt binnen het ... meer »

De openbare ruimte staat nonstop onder druk. Honden, inwoners, vormgevers, middenstanders, projectontwikkelaars, landschaps-architecten, planologen en beleidsmakers eisen allemaal een deel van de openbare ruimte op. Om slagvelden te voorkomen spannen juristen een web van regels over het gebruik van openbare ruimte. De openbare ruimte kan om die reden ook een juri-dische ruimte worden genoemd.
     De staat biedt, als eerste eigenaar, de juridische openbare ruimte te koop aan. Wie de hoogste prijs betaalt heeft het meest recht op de openbare ruimte. NS Vastgoed, Rijkswaterstaat en diverse bouwfondsen bezitten om die reden veel openbare ruimte. Wat doen de nieuwe eigenaren met hun openbare ruimte?
     Sommige partijen drukken infrastructurele werken in de bodem van hun openbare ruimte. Iedereen in Nederland beweegt: infrastructuur is hard nodig. Andere partijen parachuteren woonwijken in openbare ruimten. Ter compensatie van de hoeveelheid infrastructuur die deze woonwijken
     omkl... meer »

Een hotel aan de snelweg is een goed concept. Toch zijn bijna alle hotels aan de snelweg teleurstellend.
     Een hotel is een stapelbed met comfort als extensie. Hoe verhoudt zich - in ruimtelijke zin - het stapelbed tot de extensie? MVRDV bouwde samen met Arno van der Mark op het Borneo-eiland te Amsterdam een woning op een perceel van 5 meter breed en 16 meter lang. De woning is een 'rijtjeswoning' want ingebouwd tussen woningen van hetzelfde formaat. Om het licht ook via de lange zijde van de woning te vangen, werd het te bewonen gedeelte teruggebracht tot de helft van de breedtemaat: 240 centimeter. In feite ontwierpen MVRDV/Van der Mark een halve woning plus een ‘vide’. De scheidingswand tussen woning en vide is van glas. De vide wordt deels geannexeerd door boxen die verdeeld over de verdiepingen aan de woning zijn opgehangen. Door deze boxen en door de hoeveel licht dat via de glazen wand van de vide binnenstroomt, plus het uitzicht op het water waaraan ... meer »

De architect Wim Cuyvers spreekt in zijn analyse van Natuurmonumenten over ‘achterkantplekken’. Achterkantplekken kennen geheel in tegenstelling tot de connotatie duidelijke regels. Wim Cuyvers lijkt Natuurmonumenten te verwijten dat ze teveel plannen en te weinig ruimte laten aan de spontaniteit. Alsof spontaniteit óók geen vorm van planning is.
     
     Seksueel gedrag in de restruimte werd nog niet gekarteerd. Waar doen we het, met wie, hoe vaak? Is vegetatie van belang?
     Sommige onder ons hadden hun beste orgasmen onder spoorviaducten. Anderen zweren bij (langs) de snelweg.
     Dat seksuele restruimten een feit zijn lijdt geen twijfel. De vraag is of stedelijke restruimten voldoen aan het eisenpakket van de seksuele restruimte.
     
     Prostitutie is een voorbeeld van een seksuele restruimte die door lokale overheden in restruimten wordt gedoogd. De Rotterdamse Keileweg genoot landelijke bekendheid. Ook het bedrijventerrein achter het station ... meer »

In de stad controleert de juridische ruimte de emotionele ruimte. Stedelijke restruimten onttrekken zich aan de blik van de juridische ruimte. De losbandigheid, het geheim, de seksualiteit, hartstocht, de verboden, het genot, schoonheid, aggresiviteit en exhibitionisme zoeken soelaas, troost in de oksel van de restruimte. Restruimten zijn de kieren van de stad.
     De juridische ruimte is de ruimte van de consensus. Stedelijke restruimten onttrekken zich aan de consensus. Wat men er ook van denkt: restruimten zijn heroïsche ruimten: podia.
     Kan emotie leidraad zijn in het ontwerp van stedelijke restruimten? De voorstellen om restruimten te verdelen in van alles een beetje, voor elk wat wils, spreekt niet aan. Restruimten willen exuberant zijn, afrekenen met de consensus, schuren. Wanneer emotie leidraad is in het ontwerp van stedelijke restruimten dan is haar inzet: intensiteit; haar middel: uitvergroting; het resultaat: extase. Onaangepast, lelijk en pervers is de ziel va... meer »